Από πού στο Σύμπαν προέρχονται τα… τεχνήτιο και προμήθειο;

Το τεχνήτιο και το προμήθειο βρίσκονται σε πολύ διαφορετικές θέσεις στον περιοδικό πίνακα, με το πρώτο να έχει ατομικό αριθμό 43 και το δεύτερο 61. Έχουν όμως μία κοινή ιδιότητα: δεν έχουν σταθερά ισότοπα. Είναι και τα δύο άκρως ραδιενεργά, οπότε πολύ δύσκολα απαντώνται στη φύση. Στο πλανήτη μας, που δημιουργήθηκε πριν 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, ότι ποσότητα από αυτά τα στοιχεία υπήρχε αρχικά θα έχει εξαφανιστεί προ πολλού. Έτσι έλαβε το τεχνήτιο το όνομά του – ήταν το πρώτο καθαρά τεχνητό στοιχείο, που κατασκευάστηκε από ανθρώπους (από διάσπαση άλλων στοιχείων) αντί να βρεθεί στη φύση (τουλάχιστον όπως νόμιζαν όταν του έδωσαν το όνομά του). Το προμήθειο έλαβε αντίστοιχα το όνομά του από τον Προμηθέα, τονίζοντας τη δύναμη των ανθρώπων να δημιουργούν νέα στοιχεία, μα και τους κινδύνους που μπορεί να ελλοχεύουν από μία τέτοια δύναμη.

Το τεχνήτιο παράγεται από τη σχάση ουρανίου. Το προμήθειο-147* είναι το μόνο ισότοπο που έχει κάποιες βιομηχανικές εφαρμογές και παράγεται με τον βομβαρδισμό νεοδυμίου-146 ή ουρανίου-235 με νετρόνια. Καθώς υπάρχουν κοιτάσματα ουρανίου στο εσωτερικό της Γης, που υπόκεινται κάθε τόσο σε σχάση, κάποιες μικρές ποσότητες από αυτά τα δύο στοιχεία δημιουργούνται με φυσικό τρόπο, αλλά παραείναι μικρές για να είναι αξιοποιήσιμες. Καθώς ουράνιο παράγεται και σε αστροφυσικά περιβάλλοντα, δημιουργούνται μικρές ποσότητες τεχνητίου και προμηθείου και στο διάστημα, αλλά λόγω του μικρού χρόνου ημιζωής τους δεν προλαβαίνουν να φτάσουν στη Γη.

Οπότε, οι μικρές ποσότητες τεχνητίου που χρησιμοποιούμε σαν ραδιοϊσότοπα στην ιατρική και οι μικρές ποσότητες προμηθείου που χρησιμοποιούμε σε ατομικές μπαταρίες ή αυτόφωτες μπογιές έχουν όλες προέλευση από την εφευρετικότητα και την πυρηνική μηχανική των ανθρώπων. Το ίδιο και οι μικρές ποσότητες των στοιχείων πολύ μεγάλου ατομικού αριθμού, πέρα από το πλουτώνιο (πρακτικά πέρα από το ουράνιο).

*Προμήθειο (το στοιχείο) με μαζικό αριθμό 147, δηλαδή με 147 πρωτόνια και νετρόνια στον πυρήνα του. Ο αριθμός πρωτονίων ορίζει το κάθε στοιχείο (61 στην περίπτωση του προμηθείου) ενώ ο αριθμός νετρονίων το ισότοπο του στοιχείου (86 σε αυτή την περίπτωση).