Πόσο κοντά είμαστε στο να ζήσουμε στο διάστημα;

Τα τελευταία χρόνια ακούμε συνεχώς για βάσεις στη Σελήνη, αποστολές στον Άρη και ανθρώπους που «θα ζήσουν στο διάστημα». Αλλά πόσο κοντά είμαστε πραγματικά σε μια μόνιμη ανθρώπινη παρουσία έξω από τη Γη; Η απάντηση είναι ότι είμαστε σίγουρα πιο κοντά από ποτέ, αλλά ακόμη αποτελεί ένα μεγάλο εγχείρημα και πρέπει να λάβουμε υπόψιν πολλές δυσκολίες.

Η αλήθεια είναι ότι δεν ξεκινάμε και από το μηδέν, καθώς οι άνθρωποι ζουν ήδη στο διάστημα, απλώς όχι μόνιμα. Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός φιλοξενεί αστροναύτες συνεχώς εδώ και πάνω από 20 χρόνια, αλλά πάντα με εναλλαγές πληρωμάτων και με πλήρη εξάρτηση από τη Γη.

Αυτό μας έχει δείξει ότι το ανθρώπινο σώμα μπορεί να επιβιώσει σε συνθήκες μικροβαρύτητας, όπου δηλαδή η βαρύτητα φαίνεται να είναι πολύ μικρή, αν και όχι μηδενική, επιτρέποντας σε αντικείμενα και ανθρώπους να αιωρούνται, αλλά όχι χωρίς κόστος. Το σώμα δεν συνεργάζεται πάντα, καθώς η παραμονή στο διάστημα επηρεάζει τα οστά, τους μύες, την όραση και το ανοσοποιητικό σύστημα¹. Ακόμα και με καθημερινή άσκηση, το σώμα αλλάζει. Όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια της αποστολής, τόσο πιο έντονες γίνονται αυτές οι επιπτώσεις και τόσο πιο προσεκτικά πρέπει να σχεδιαστεί το επόμενο βήμα. Γι’ αυτό και η μετάβαση σε μια μόνιμη ανθρώπινη παρουσία εκτός Γης δεν μπορεί να γίνει απότομα ή σε άλλα πλανητικά συστήματα πέραν του δικού μας.

Για να λυθούν ορισμένα κρίσιμα ζητήματα (για παράδειγμα, της μακροχρόνιας επιβίωσης αλλά και της διατροφής) οι μελέτες δείχνουν πως στρατηγικά δεν θα ξεκινήσουμε με την αποίκηση στον Άρη. Το πρώτο βήμα θα γίνει στη Σελήνη! Εκεί σχεδιάζονται οι πρώτες μικρές, ημιμόνιμες βάσεις, ως δοκιμαστικό στάδιο για μεγαλύτερες αποστάσεις. Υπάρχουν και πρόσφατες προτάσεις μελέτης που εξετάζουν την κατασκευή βιώσιμων δομών κατοίκησης στη Σελήνη, χρησιμοποιώντας υλικά και τεχνικές που υπάρχουν ήδη ή μπορούν να αναπτυχθούν τα επόμενα χρόνια². Η Σελήνη είναι πιο κοντά, προσβάσιμη και, σε περίπτωση προβλήματος, η επιστροφή στη Γη είναι εφικτή. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA)  στην έκθεση Technology 2040: A Vision For The European Space Agency, υπάρχει στόχος για μόνιμη ανθρώπινη παρουσία στο διάστημα, συμπεριλαμβανομένης διαμονής στη Σελήνη και αρχικών σχημάτων αποικιών. Και όλα αυτα… πιθανώς ως το 2040!

Για μια μόνιμη εγκατάσταση στη Σελήνη ή στον Άρη, θα χρειαστούν λύσεις που ακόμα δοκιμάζονται βέβαια, όπως η καλύτερη προστασία από την ηλιακή και κοσμική ακτινοβολία και τρόποι παραγωγής τροφής σε ειδικά διαμορφωμένα θερμοκήπια. Σε μεγάλης διάρκειας αποστολές, ένα από τα τεχνολογικά προβλήματα είναι η αυτόνομη διαχείριση νερού και πόρων σε εγκαταστάσεις που δεν έχουν συνεχή ανεφοδιασμό από τη Γη. Υπάρχουν σύγχρονες μελέτες που εξετάζουν πώς ένα αυτό-συντηρούμενο σύστημα νερού θα μπορούσε να υποστηρίξει ανθρώπινες βάσεις.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι εννοούμε με το «μόνιμα». Μια κοινωνία που γεννιέται στο διάστημα απέχει πολύ. Όμως αποστολές πολλών ετών, με ανθρώπους που ζουν και εργάζονται εκτός Γης για μεγάλα χρονικά διαστήματα, είναι πλέον ρεαλιστικός στόχος. Όχι αύριο. Αλλά όχι και επιστημονική φαντασία. Για να δούμε!

1. https://www.nasa.gov/reference/risk-of-inadequate-food-and-nutrition/ ↩︎
2. https://arxiv.org/abs/2410.17114 ↩︎