Τι είναι οι “Σφαίρες Dyson”;

Κυρίως “επιστημονική φαντασία”! Η ιδέα όμως είναι απλή: όλοι έχουμε χρησιμοποιήσει λογικά έναν ηλιακό θερμοσίφωνα. Ο τελευταίος συλλέγει την ηλιακή ακτινοβολία και ζεσταίνει το νερό που χρησιμοποιούμε στο σπίτι μας. Φανταστείτε μια παρόμοια συσκευή, σε πολύ μεγαλύτερο μέγεθος, να περιτριγυρίζει ένα άστρο: αυτό είναι μια “Σφαίρα Dyson”! Τρελό; Μάλλον. Ας δούμε πιο αναλυτικά την ιστορία αυτής της ιδέας.

Ο Freeman Dyson (Εικόνα 1) το 1960 γράφει ένα άρθρο – πιο πολύ άρθρο γνώμης θα λέγαμε, παρά αυστηρό επιστημονικό άρθρο – με το όνομα “Αναζήτηση τεχνητών αστρικών πηγών υπέρυθρης ακτινοβολίας” (δείτε στα “Διαβάστε περισσότερα” ένα λινκ για να το διαβάσετε και εσείς). Η περίοδος αυτή συνδέεται με την καθιέρωση του προγράμματος SETI (δείτε εδώ, και εδώ) για την αναζήτηση εξωγήινης ζωής. Η λογική του προγράμματος βασιζόταν στην υπόθεση ότι οι εξωγήινοι θα προσπαθούσαν να επικοινωνήσουν με κάποιο τρόπο, και κυρίως στα ραδιοκύματα. Ο Dyson αντίθετα σκέφτεται αν θα μπορέσουμε να τους εντοπίσουμε άσχετα με το αν εκείνοι επικοινωνούν, και υποθέτει, βασισμένος και σε ένα έργο επιστημονικής φαντασίας του Olaf Stapledon, ότι θα μπορούσαμε να τους εντοπίσουμε στο υπέρυθρο εξαιτίας του τρόπου που παράγουν ενέργεια.

Στο άρθρο δίνει περισσότερες λεπτομέρειες: ένας ανεπτυγμένος πολιτισμός θα είναι σε θέση να “δαμάσει” την ενέργεια του άστρου του. Για να το κάνει αυτό, κατασκευάζει ένα σύστημα που θα συλλέγει την ενέργεια του – έναν τεράστιο “ηλιακό θερμοσίφωνα” – από υλικά που θα έχει μαζέψει από την καταστροφή κάποιου πλανήτη (στο άρθρο αναφέρει τον Δία σαν παράδειγμα). Η κατασκευή αυτή μπορεί να είναι μια σφαίρα, ένας δακτύλιος ή απλώς μια συστοιχία σωμάτων¹ (όπως στην Eικόνα 2), η οποία θα μπορούσε να είναι κατοικήσιμη ή απλώς να συλλέγει την ενέργεια του αστέρα. Η θερμή της επιφάνεια θα είναι αυτή που θα εκπέμπει την υπέρυθρη ακτινοβολία από που θα μπορούμε να παρατηρήσουμε τη Γη. Όλα τα παραπάνω συνοδεύονται με κάποιους υπολογισμούς “τάξης μεγέθους”, που ωστόσο δεν είναι ιδιαίτερα ακριβείς.

Πολλοί, παίρνοντας τις ιδέες του στα σοβαρά ή απλώς για clickbait, επαναφέρουν την ιδέα σαν “λύση για την ανθρωπότητα” ή άκριτα παρουσιάζουν αστρονομικές παρατηρήσεις (π.χ. εδώ για την πιο “προσγειωμένη” μελέτη) σαν πιθανές ενδείξεις “σφαιρών Dyson”. Για τον ίδιο, είναι μάλλον πιο πολύ κάτι σαν αστείο (δείτε εδώ), ή απλώς μια πρόταση για να συνοδευτούν οι παρατηρήσεις ραδιοκυμάτων, με παρατηρήσεις στο υπέρυθρο, παρά μια ρεαλιστική τεχνολογική πρόταση. Θα αφήσουμε εσάς να αποφασίσετε!

Διαβάστε περισσότερα: 

• Ένα βίντεο (στα αγγλικά) με πιο κριτική ματιά (την οποία λίγο-πολύ ενστερνίζεται και ο συγγραφέας του παρόντος): εδώ
• Για ένα βίντεο με μια πιο αισιόδοξη ματιά (στα αγγλικά): εδώ, αλλά και για πιθανές “σφαίρες Dyson” στο οπτικό, αντί για το υπέρυθρο [εδώ]
• Το ελληνικό λήμμα της Wikipedia: εδώ
• Το άρθρο του Dyson (στα αγγλικά): Search for Artificial Stellar Sources of Infrared Radiation [εδώ]

1. Πολλές από αυτές τις δομές θα ήταν ασταθείς εξαιτίας βαρυτικών αλληλεπιδράσεων, με τις συστοιχίες σωμάτων να θεωρούνται οι πιο ρεαλιστικές περιπτώσεις. Ωστόσο, πρόσφατες έρευνες [εδώ] δείχνουν ότι σε συγκεκριμένες περιπτώσεις – για παράδειγμα σε ένα διπλό σύστημα, με τη σφαιρική κατασκευή ή τον δακτύλιο να βρίσκεται γύρω από το μικρότερο σώμα – το σύστημα μπορεί να είναι ευσταθές. ↩︎