Τι είναι το SETI;
- Συγγραφέας: Μαριλίνα Γκόνη
- 22-11-2026
- Δυσκολία: Εύκολο
- Κατηγορίες: Διάφορα
Όποιος έχει δει την ταινία Contact ή έχει διαβάσει το ομώνυμο βιβλίο του γνωστού αστρονόμου Carl Sagan, γνωρίζει ήδη με τι πρόκειται να ασχοληθούμε στο τωρινό άρθρο: την αναζήτηση για εξωγήινη ζωή με νοημοσύνη, γνωστή και ως SETI (“Search for Extraterrestrial Intelligence”).
Ποιος άραγε, όταν ήταν παιδί, δεν είχε αναρωτηθεί αν υπάρχουν εξωγήινοι; Κάποιοι δεν σταμάτησαν ποτέ να αναρωτιούνται, και αποφάσισαν πως ούτε πρόκειται. Έτσι, επιστήμονες σε όλο τον κόσμο έχουν αφοσιωθεί στην έρευνα με σκοπό την επίλυση αυτού του ερωτήματος, που δεν παύει να είναι ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια του Σύμπαντος.
Συχνά ακούμε για διαστημικές αποστολές σε άλλους πλανήτες ή δορυφόρους του ηλιακού μας συστήματος που αποσκοπούν στην εύρεση εξωγήινης ζωής. Μια τέτοια μορφή ζωής, όμως, θα ήταν κατά πάσα πιθανότητα μικροβιακής ή βακτηριακής φύσης. Τέτοιοι οργανισμοί διαφέρουν αρκετά από όντα με νοημοσύνη, η έρευνα για τον εντοπισμό των οποίων «ξεφεύγει» από τα όρια του ηλιακού μας συστήματος και άρα οι αποστάσεις είναι απαγορευτικές για χρήση διαστημικών αποστολών, σύμφωνα με την τωρινή τεχνολογία.
Πώς ξεκίνησε το SETI;
Βρισκόμαστε στο 1959. Δύο φυσικοί, ο Giuseppe Cocconi και ο Philip Morrison, δημοσιεύουν ένα paper στο πασίγνωστο επιστημονικό περιοδικό Nature με τον ιδιαίτερο τίτλο “Searching for Interstellar Communications” (“Αναζητώντας Διαστρικές Επικοινωνίες”). Το άρθρο πραγματεύεται το κατά πόσο είναι εφικτές οι εν λόγω επικοινωνίες με χρήση ραδιοκυμάτων, με τους συγγραφείς να προτείνουν την συχνότητα των 1420 MHz ως την πλέον ιδανική για επικοινωνίες στον Γαλαξία μας. Αυτό αποτέλεσε και το έναυσμα για την αναζήτηση εξωγήινων σημάτων με χρήση ραδιοτηλεσκοπίων σε όλο τον κόσμο.
Την ίδια περίοδο, ανεξάρτητα από τους Cocconi και Morrison, ο ραδιοαστρονόμος Frank Drake -γνωστός για την περίφημη Εξίσωση του Drake– εργάζεται στο National Radio Astronomy Observatory (NRAO) και ξεκινά το Project Ozma, το οποίο αποσκοπεί στην αναζήτηση ραδιοκυμάτων εξωγήινης προέλευσης. Το πρότζεκτ τερματίζει έπειτα από διακόσιες ώρες παρατηρήσεων, καθώς δεν έχει φέρει κάποιο θετικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, έχει καταφέρει να κεντρίσει το ενδιαφέρον ενός φοιτητή, ο οποίος επικοινωνεί με τον Drake και ξεκινά να συνεργάζεται ενεργά μαζί του πάνω στον τομέα του SETI. Πρόκειται για τον γνωστό αστρονόμο και επικοινωνό της επιστήμης, Carl Sagan.

Η συμβολή του Arecibo
Το Arecibo Observatory, ίσως το γνωστότερο ραδιοτηλεσκόπιο όλων των εποχών, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την έρευνα για εξωγήινη ζωή με νοημοσύνη. Κατασκευασμένο το 1963 στο Πουέρτο Ρίκο, αξιοποιήθηκε για χρόνια στην έρευνα για εντοπισμό εξωγήινων σημάτων. Αξίζει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι χρησιμοποιήθηκε και για την εκπομπή ενός σήματος από τη Γη το 1974, με κατεύθυνση το μεγάλο σφαιρωτό σμήνος του Ηρακλή*. Το μήνυμα αυτό περιείχε πληροφορίες σχετικά με την Γη και την επιστήμη, γραμμένο σε δυαδικό σύστημα. Συντάχθηκε από τους προαναφερθέντες αστρονόμους Drake και Sagan.
Το Arecibo συνδέθηκε ακόμη περισσότερο με την έρευνα για εξωγήινη νοημοσύνη στο ευρύ κοινό έπειτα από την κυκλοφορία της ταινίας Contact. Στην ταινία αυτή, η οποία βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Carl Sagan, κεντρική ηρωίδα είναι μια επιστήμονας η οποία ανακαλύπτει εξωγήινα μηνύματα προερχόμενα από την κατεύθυνση του Vega, του λαμπρότερου άστρου του αστερισμού της Λύρας. Η ανακάλυψη γίνεται με το τηλεσκόπιο Arecibo, πλάνα του οποίου βλέπουμε στην ταινία.

Πέρα από τα ραδιοκύματα και το μέλλον του SETI
Η έρευνα για εξωγήινη ζωή με νοημοσύνη έχει πλέον επεκταθεί και σε αναζήτηση σημάτων σε άλλες περιοχές του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, πέρα από τα ραδιοκύματα. Παραδείγματος χάριν, το πρόγραμμα LaserSETI έχει σχεδιαστεί με σκοπό να ανιχνεύσει λάμψεις στον ουρανό που μπορεί να διαρκούν μόλις μερικά νανοδευτερόλεπτα και ενδεχομένως να έχουν μη φυσική προέλευση.
Στη σύγχρονη εποχή, ο τεράστιος όγκος δεδομένων από σήματα που έχουν ανιχνευθεί μπορεί πιο γρήγορα να αναλυθεί με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, με σκοπό να ξεχωρίσει κάποιο πιο ιδιαίτερο σήμα από τον «θόρυβο» των υπολοίπων.
Εντέλει, το ερώτημα για το αν είμαστε μόνοι μας στο Σύμπαν μπορεί να μείνει αναπάντητο για πάντα. Ίσως, όμως, η επίλυση του μυστηρίου να συμβεί σε μόλις μερικά χρόνια – ίσως και τη στιγμή που θα διαβάζετε αυτή την πρόταση.
*Αν και το συγκεκριμένο μήνυμα θα χρειαστεί 25000 χρόνια για να φτάσει στο στοχευμένο αστρικό σμήνος, μεταγενέστερες διαβουλεύσεις ανάμεσα στους σχετικούς επιστήμονες οδήγησαν στην απόφαση ότι δεν πρέπει να πραγματοποιηθούν άλλες απόπειρες επικοινωνίας από εμάς χωρίς κάποια παγκόσμια συμφωνία πάνω σε αυτό, λόγω του πιθανού αν και άγνωστου κινδύνου.
