Αν έχετε ταξιδέψει με αεροπλάνο, πολύ πιθανόν να είχατε την ατυχία να βιώσετε αναταράξεις στη διάρκεια της πτήσης (στη διάρκεια τον οποίων το πλήρωμα σας ζήτησε να παραμείνετε καθιστοί, με τις ζώνες ασφαλείας δεμένες!). Τι ακριβώς συμβαίνει όμως στο αεροπλάνο εκείνη τη στιγμή και πώς δημιουργείται αυτό το φαινόμενο;

Ο σχεδιασμός των αεροπλάνων (όπως είδαμε και στο άρθρο για τα αγωνιστικά αυτοκίνητα) προϋποθέτει μια ομαλή και στρωτή ροή αέρα. Μπορούμε να σκεφτούμε την ομαλή ροή ως παράλληλα στρώματα αέρα (Εικόνα 1), τα οποία κινούνται ως προς εμάς (τους επιβάτες) με την ίδια ταχύτητα και έχουν όλα την ίδια πρακτικά πυκνότητα και πίεση¹.

Σε τέτοιες συνθήκες, η πτήση είναι ευχάριστη, χωρίς αναταράξεις. Μια ανάλογη συνθήκη σε ταξίδι με αυτοκίνητο θα ήταν η ευθύγραμμη κίνηση σε έναν καινούριο δρόμο, χωρίς λακκούβες. 

Κάθε απόκλιση από τις ομαλές συνθήκες που περιγράψαμε παραπάνω διαταράσσει την καλή αεροδυναμική απόκριση του αεροπλάνου². Αν στη ροή που συναντήσει το αεροπλάνο υπάρξει ένας θύλακας αέρα με σημαντικά διαφορετικές συνθήκες (για παράδειγμα, με μικρότερη πυκνότητα), θα νιώσουμε ξαφνικά ένα τράνταγμα. Αυτό συμβαίνει διότι η δύναμη που θα ασκηθεί στην άτρακτο και τα φτερά του αεροπλάνου θα είναι τώρα διαφορετική. Στο παράδειγμα με την κίνηση του αυτοκινήτου, σκεφτείτε μια ανωμαλία στο οδόστρωμα.

Πώς οδηγούμαστε όμως στην εμφάνιση τέτοιων διαφορετικών συνθηκών στη ροή του αέρα; Υπάρχουν διαφορετικοί μηχανισμοί που τις δημιουργούν. Ορισμένοι συνηθισμένοι είναι:

• Άνοδος θερμού ρεύματος (π.χ. πάνω από κομμάτι ξηράς η οποία θερμαίνεται από τον Ήλιο).
• Επίδραση από το ανάγλυφο της Γης (π.χ. η ομαλή ροή διαταράσσεται από ένα βουνό).
• Επίδραση από διαφορετική ροή αέρα (π.χ. ένα μέτωπο με διαφορετική διεύθυνση ταχύτητας, πυκνότητας, θερμοκρασίας κλπ).
• Νέφωση

Σε αρκετές περιπτώσεις, οι περιοχές με αναταράξεις μπορούν να προβλεφθούν ³ και να αποφευχθούν (ή έστω να μετριαστεί η ένταση που θα νιώσουμε), καθώς οι μετεωρολογικές συνθήκες είναι διαθέσιμες στους πιλότους για ολόκληρη τη διαδρομή. Γενικά δεν αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για τους επιβάτες, εφόσον ακολουθούνται οι οδηγίες ασφάλειας και τηρούνται τα πρωτόκολλα ασφαλείας και ελέγχου των αεροσκαφών.

1. Φυσικά τα μεγέθη αυτά μεταβάλλονται με το ύψος, αλλά για τις διαστάσεις του αεροπλάνου οι αλλαγές αυτές είναι αμελητέες. ↩︎
2. Ή ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου! ↩︎
3. Υπάρχουν ωστόσο και εξαιρέσεις, όπως για παράδειγμα απότομες αλλαγές της ταχύτητας του αέρα ή κοντά σε ροές αέρα σε μεγάλα υψόμετρα γνωστές ως “αεροχείμαρροι”. ↩︎